Sara Bomans en Remco Roes doen Gasthuiskapel Borgloon terug spreken (verslag)

21.03

 

Ooit verrezen massa’s kerken in het straatbeeld als huizen om in gesprek te treden met God, maar tegenwoordig lopen ze in ijltempo leeg. Dankzij kunstenaars Sara Bomans en Remco Roes doorbreekt de Gasthuiskapel in Borgloon haar stilzwijgen. Hun aanzet tot een gesprek? Een paar lege emmers.

“Een expositie voelt voor mij aan als een begrafenis”, steekt Sara Bomans in de Gasthuiskapel van wal. “Want je ziet dan alleen nog het resultaat van het maakproces.” Terwijl het Bomans en Roes juist om dit proces te doen is in de recent geopende tentoonstelling ‘Nothing will come of nothing, speak again’.

De titel is ontleend aan een cruciale scène uit King Lear van Shakespeare, de creatie uit het niets vormde het leidende motief tijdens hun werkproces. Startpunt van hun anderhalve maand durende traject was de lege kapel.

Omdat de twee kunstenaars niet gelovig zijn, betekende de kapel als ruimte aanvankelijk weinig voor hen. Maar ontmoetingen met mensen die met veel passie de kerkgebouwen in de omgeving onderhouden en bezoeken, zetten hen aan het denken over de rol die religie nog kan spelen.

Objecten krijgen extra betekenis

“Wat mij vooral intrigeert aan religie is dat objecten een betekenis krijgen, die hun oorspronkelijke functie overstijgt”, stelt Roes. Voor zijn doctoraat aan de Universiteit Hasselt doet hij onderzoek naar het filosofische idee van het sublieme in een ruimtelijke vorm. Hij wijst naar zijn installaties, die hij creëerde met bezems en ladders uit het kleine keukentje achter de kapel. “Eigenlijk heb ik hetzelfde gedaan met deze objecten: ze een nieuwe context geven via de compositie waarin ik ze heb opgesteld.”

Roes heeft talloze uren gespendeerd aan het constant heroriënteren van de objecten. Dit proces heeft hij gefilmd en opnieuw geprojecteerd in de ruimte terwijl hij aan het werk was. En ook dat proces heeft hij opnieuw opgenomen. Daardoor werkte hij vaak in zijn eigen schaduw uit een eerdere opname. Door de opnames te projecteren op de installaties, en dus de ontstaanswijze te integreren in de finale objecten, ontstijgen de installaties hun definitieve vorm. 

Ruimte doen spreken

De betekenis van de werken zit niet in de objecten zelf, maar in de context. De beste illustratie daarvan is de verzameling emmers, die Bomans in een andere kerk aantrof. Ze dienden om het regenwater, dat door het lekkende dak naar binnen sijpelde, op te vangen. “Voor mij symboliseren die emmers de huidige staat van de kerk, dat als instituut aan verval onderhevig is”, licht Bomans toe. “Ze verbeelden de recente excuses voor de vergrijpen van priesters: de kerk probeert haar reputatie op te lappen, maar structurele reparaties voert ze niet uit.”

Bomans maakte ook drie schilderijen van stills uit de video’s van Roes, om te spelen met de idee van kunst en tijd. “Een schilderij voelt eerder aan als een kunstwerk dan een installatie, omdat je kan zien hoeveel tijd er in is gestopt tijdens het maakproces. Daardoor accepteren kunstleken een schilderij sneller als kunstwerk. Op die manier hoop ik ze een ingang te geven om na te denken over de hele installatie in deze ruimte.”

Door de serene rust in de Gasthuiskapel biedt een bezoek aan deze tentoonstelling een moment om na te denken over de context van objecten wanneer ze als kunstwerken tentoongesteld worden. De ruimte functioneert als het stilzwijgende resultaat van het gesprek, dat de twee kunstenaars aangingen met de ruimte, elkaar en de omgeving.

Maar gezwegen wordt er niet meer: de Gasthuiskapel van Borgloon vormt voortaan het startpunt voor bezoekers, die de confrontatie willen aangaan met hun eigen esthetische overtuigingen. En wie goed kijkt, ziet dat de emmers helemaal niet zo leeg zijn als ze lijken.

tekst & foto's: Andy Leenen

‘Nothing will come of nothing, speak again’, installatie door Sara Bomans en Remco Roes tot 8 april 2012 in de Gasthuiskapel in Borgloon.