Perpendicular: Improvisatie is ook een soort productieproces (verslag)

27.09

In een oude Philipshal langs de Kempische Steenweg in Hasselt loopt de tentoonstelling Perpendicular. In proper Nederlands “loodrecht” maar in het Engels klinkt zoiets natuurlijk mysterieuzer. De zes deelnemende kunstenaars delen een atelier in het VONK-project. Zoals elk jaar exposeren ze wat ze daar zoal uitspoken. De zes zijn: Reg Carremans, Jan Delauré, Tim Geelen, Jan Marechal, Niels Vaes en Tom Vanuytrecht.

Perpendicular is een van de zogenaamde Parallel Events van de culturele mastodont van de afgelopen maanden: Manifesta 9 in Genk. Het centrale thema van de tentoonstelling is het productieproces maar zoals te verwachten viel, hebben de kunstenaars daar de nodige vrijheid mee genomen.

Reg Carremans: “Perpendicular is evenzeer een evenement als een tentoonstelling, de inhoud verschilt van dag tot dag. Ik breng elke dag iets anders mee uit het atelier: objecten die nog niet af zijn, dingen waar ik mee zit en waarvan ik nog niet weet wat ik er net mee moet aanvangen. Tom Vanuytrecht doet een beetje hetzelfde. Hij heeft zowat zijn hele atelier verhuisd naar Perpendicular en verandert het elke dag ter plekke.”


Tom Vanuytrecht, foto: Zeger


Tom Vanuytrecht, foto: Nico Van Uytrecht


Tom Vanuytrecht, foto: Nico Van Uytrecht

Jan Marechal: “We hadden gerust letterlijk het proces kunnen tonen: een ganse zaal vol tafels met daarop onze schetsen en onze prullen en gewoon troep uit het atelier. Maar zoiets kun je overal doen en in deze zaal zou dat een beetje zonde zijn. Nu is er een heel goed evenwicht tussen de ruimte en de werken.”

Het resultaat is inderdaad een fascinerende tentoonstelling die echter niet meteen uitblinkt in coherentie.

Niels Vaes: “De enige echte link is natuurlijk dat we zes kunstenaars zijn die in hetzelfde atelier werken. Dan is het ook logisch dat je een heel divers resultaat krijgt.”

Carremans: “Anderzijds is het geheel toch wel samenhangend door de manier van presenteren. Je zet al deze objecten samen in de ruimten en dat is de link.”

Grote gladde vloer

Enkele kunstenaars zochten hun heil in een performance. Op de openingsavond stal Jan Marechal alvast de show door enkele auto’s op afstandbediening met plantjes te bekleden en ze zo door de ruimte te laten racen. Een geslaagde actie die dreef op een zekere kwajongensachtige charme.

Marechal: “Tegenwoordig heb je ook autootjes op afstandsbediening van Lego. Oorspronkelijk wilde ik er zo een paar ombouwen tot rijdende bloempotjes met een plantje in. De ruimte van Perpendicular met zijn grote gladde vloer was hiervoor perfect. Het zijn uiteindelijk geen autootjes van Lego geworden maar dingen op benzine die ik ergens occasie had gekocht. Het besturen ervan heb ik met mijn broer en een kameraad van ons geoefend. Ik was achteraf heel blij met het resultaat.”


performance ‘Drive My Bush’ door Jan Marechel, foto: Nico Vanuytrecht

Reg Carremans daarentegen koos voor een heel ingetogen performance. In een schaarsverlicht hoekje van de zaal ging hij uiterst geconcentreerd en in doodse stilte aan de slag met aardappelstempels.

Carremans: “De aardappelstempels waren een knipoogje, een verwijzing naar het spreekwoord “het zout op zijn patatten verdienen.” Ik wilde eigenlijk twee vragen stellen: “Wat maakt een kunstenaar?” Maar ook: “Wat maakt iemand tot een kunstenaar?” Ik heb er in totaal tweeëneenhalf uur gezeten, eigenlijk wel spannend. Ik doe vaker onaangekondigde acties en interventies maar die worden altijd gedocumenteerd op video. Dat was hier nadrukkelijk niet de bedoeling. De klemtoon lag op het live karakter van de performance, het vluchtige. Ik ga het ook niet herhalen op Perpendicular, het was enkel voor de openingsavond. Toch sluit ik niet uit dat ik het op een ander moment opnieuw doe. De context moet dan wel juist zitten.”


performance 'Line Extension' door Reg Carremans, foto: Nico Vanuytrecht


performance 'Line Extension' door Reg Carremans, foto: Nico Vanuytrecht

Tijd en ruimte

Zoals gezegd delen de zes kunstenaars een atelier in het VONK-project. In samenwerking met de stad Hasselt werd een leegstaand pand in de buurt van de Kinepolis gerecupereerd als atelierruimte. Zes jonge kunstenaars kunnen er twee jaar van gebruik maken. Zij draaien enkel op voor de kosten van het verbruik van water en electriciteit. Ter vergelijking: op de privémarkt betaal je voor een atelier al snel 350 euro, ongeveer zoveel als voor een studentenkot.

Carremans: “De grote sterkte van het concept is dat wij er tijd en ruimte krijgen om te werken. Naast de jaarlijkse tentoonstelling draait het nauwelijks om promotie of om het publiek. Dat houdt ons gefocust op de hoofdzaak.”

Vaes: “VONK bestaat uit twee open ruimtes, eentje boven en eentje beneden, waar telkens drie kunstenaars zitten. Het is niet: iedereen apart in zijn kot en dat komt de collegiale sfeer ten goede. We helpen elkaar wel eens of we lenen wat materiaal uit. Maar doordat iedereen er andere werkuren op na houdt, lopen we elkaar toch niet voor de voeten.”


Niels Vaes, foto: Nico Vanuytrecht

Marechal: “Ik hoorde onlangs over een wetenschappelijk onderzoek dat in Berlijn is gevoerd. Daaruit bleek dat steden die het culturele leven willen bevorderen vooral voor ruimte moeten zorgen. Super dat Hasselt dat voor ons heeft gedaan. We zijn een klein initiatief maar we krijgen ook steun langs alle kanten, we werken samen met Z33 en andere spelers. Ik heb soms het idee dat er in de rest van Limburg nood is aan meer plaatsen zoals de onze.”
Carremans: “Het zou te gek zijn als gemeentes die over leegstaande ruimtes beschikken ons bellen. Met onze ervaring kunnen we hen helpen een eigen VONK op te richten. Overal in Limburg aparte VONKen, dat zou mooi zijn. Ze mogen mij altijd bellen!”

Praktische beslommeringen

Voor de werking van VONK en de organisatie van Perpendicular staan de kunstenaars volledig zelf in. Dat botst enigszins met het cliché van de geobsedeerde en wereldvreemde artiest.

Marechal: “Als je zelf een tentoonstelling organiseert moet je niet enkel zorgen dat de kunstwerken in orde zijn, je moet ook de zaal kuisen en de drank halen en de bar bemannen en duizend kleine klussen. Veel kunstenaars vinden het moeilijk om zichzelf te verkopen maar ik ben er me volledig van bewust dat je vandaag de dag als kunstenaar ook netwerker én boekhouder én promoman moet zijn. Alleen zo kun je je eigen niveau overstijgen. Maar het is een hele krachttoer voor mij. Ik steek veel tijd en moeite in mijn website en de foto’s en begeleidende teksten erop. Soms denk ik zelfs dat ik door die dingen zelf te doen ook artistiek ben gegroeid. Toch is het mijn droom de praktische beslommeringen uit handen te kunnen geven en mij zelf te concentreren op het artistieke aspect. Dat is wat ik liever doe en dat is waar ik het beste in ben. Voorlopig heb ik nog niet genoeg middelen om die droom waar te maken (lacht).”

Geert Simonis


Flickr fotoset Perpendiculat II - Vonk (c) Zeger


Flickr fotoset Perpendiculatr I - Vonk, Foto's: Nico Vanuytrecht


Perpendicular loopt nog tot en met zaterdag 29 september elke namiddag van 13u tot 18u. Adres: Research Campus Hasselt, Kempische Steenweg 293-305, 3500 Hasselt.

De evolutie van het project is ook te volgen op www.vonkhasselt.be