ARTISIT - De zin van de waanzin

17.05

Psychose maakt creatieve verlangens los en prikkelt artistieke verbeelding. Dat leren ons Plato en Aristoteles in de oudheid. En dat leren ons de psychoanalytici vandaag. Outsider art is in de twintigste eeuw een begrip geworden. Maar op de outsiderkunstenaar zelf weegt de banvloek van marginaliteit. Het Limburgse ARTISIT stelt die apartheid fundamenteel in vraag. ARTISIT wakkert het discours daarrond aan, maar wil dit vooral bewijzen door de kwaliteit van kunstwerken. Het is de bedoeling de muur tussen outsider art en het professionele kunstcircuit te slopen.

Psychisch kwetsbare personen verkopen zich zelden overtuigend. ARTISIT beweegt zich daarom op het niveau van management en kunstconsultancy. Het atelier, opgericht in 2003 onder de juridische vleugels van de vzw Centrum Bruno Renson, is inmiddels uitgegroeid tot een zevenkoppig kunstenaarscollectief. Daarnaast hebben de afgelopen jaren ruim twintig extra kunstenaars hun creativiteit botgevierd in atelier ARTISIT. De oorspronkelijke doelstelling blijft ongewijzigd: kunstenaars, die hun creatief werk hebben moeten onderbreken vanwege een psychiatrische opname, de mogelijkheid bieden om de artistieke band terug op te nemen. Met werkplaatsaccommodatie, workshops en ateliergesprekken, tentoonstellingsvooruitzichten en persoonlijke begeleiding biedt ARTISIT ondersteuning om de weg te vinden in de kunstwereld.

 

Broedplaats en vertegenwoordiger van beeldend werk.
De atelierwerking vormt de ruggengraat van ARTISIT. Het atelier is nu eenmaal de broedplaats voor beeldend werk. Daarnaast kunnen de atelierkunstenaars bij ARTISIT onderling ervaringen uitwisselen, overleggen over artistieke beslissingen, sociale contacten onderhouden en begeleiding krijgen van professionele kunstenaars. Zo organiseert ARTISIT inspirerende ateliergesprekken met toonaangevende kunstenaars als o.a. Luc Tuymans, Jon Thompson, Ronny Delrue, Jarg Geismar, Fred Eerdekens en Koen Vanmechelen.

In het verlengde van deze atelierwerking treedt ARTISIT op als artistiek consulent, voor specifieke begeleiding in die aspecten van het kunstmetier waarin kunstbeoefenaars met een belastende psychische achtergrond vaak tekortschieten, zoals het voorstellen van een portfolio aan galeriehouders, curatoren en museumdirecteurs. Dit is nefast in een kunstwereld waar persoonlijke mythologie en imago vaak belangrijker zijn dan de productie zelf. Daarom vertegenwoordigt ARTISIST zijn kunstenaars actief bij alle sleutelfiguren op de actuele kunstscène. Ook praktisch wordt bijgesprongen door portfolio’s met tekst- en beeldmateriaal te maken ter ondersteuning van het atelierwerk. Bovendien bouwt ARTISIT een netwerk uit met ateliers die vergelijkbare accenten leggen op artistieke kwaliteit en zich evenzeer positioneren buiten elke therapeutische context.

Sociaal-artistieke groepstentoonstellingen.
Sinds 2004 verzorgt ARTISIT regelmatig opgemerkte groepstentoonstellingen en bijhorende publicaties. Het zijn samenwerkingsverbanden rond een thema, met centrale vragen naar de betekenis van outsiderkunstenaars en de houding van het cultuurbeleid tegenover sociaal-artistieke projecten. In de tentoonstelling ‘De Bibliotheek van Babel’ (2006) in het asielcentrum van Sint-Truiden fungeert de babylonische spraakverwarring als metafoor voor de niveaus waarop mensen uitgesloten worden. Zowel mensen van buiten de ‘burcht Europa’, als personen met een psychiatrisch verleden, vallen maatschappelijk uit de boot. Vandaar dat de inclusiegedachte in de gehele werking de leidraad vormt.  Eerder te Sint-Truiden vindt het kunstproject ‘Waanwezigheden’ (2004) plaats met een integratie van een tentoonstelling in de Begijnhofkerk, een debat in de Academiezaal en een podiumgebeuren (dans, poëzie en muziek). ‘De geparfumeerde tuin’ (2005) is dan weer een tentoonstelling over de poëtische kracht van seksualiteit met sculpturen, tekeningen, schilderijen en teksten. Ook bakermat Genk speelt een prominente rol in de ARTISIT-creaties, zoals in ‘Car City’ (2010). Het is een samenwerkingsinitiatief met Ford Genk, opgevat als een sociaal-artistiek onderzoek naar de impact van een autoproducerende multinational op de concrete levenssfeer van zij die hun brood verdienen aan de lopende band.Dit jaar stelt het ARTISIT-collectief grafisch werk, installaties en schilderwerken tentoon in de Mechelse Galerie Duende onder de noemer ‘Tijd/tijdloos’. ARTISIT profileert zich tevens internationaal door uitwisselingsprojecten in het Verenigd Koninkrijk en in Denemarken.

 

Het ARTISIT-collectief.

 Gaston Wuestenbergs – ecologische mistoestanden.
Hij werkt onafgebroken verder aan zijn oeuvre, bestaande uit een type ‘kunstenaarsboeken’ waarin hij zijn natuurobservaties weergeeft en inhoudelijke commentaar levert op de ecologische mistoestanden die hij waarneemt in de manier waarop de samenleving haar natuurlijke omgeving verwaarloost.

Marcel Hoeben – dubbele bodems.
Deze kunstenaar is bijzonder begaan met de manier waarop – vanuit surrealistisch perspectief – willekeurige objecten in een toevallige ontmoeting toch in verrassende effecten resulteren. Zijn kunst eindigt steevast in assemblagewerk. Maar dan in een installatie die even humorvol als diepgravend de aandacht vasthoudt, vol dubbele bodems.

 

Jos Holtappels – clair-obscur.
Deze selfmade man ontdekt op een onbewaakt moment de mogelijkheden van clair-obscur. Hij zet de silhouetten uit zijn agressieve herinneringen neer op een manier die zelfs Koen Vanmechelen deed bekennen: “Dit is het innerlijk van de kip zoals ik ze altijd al had gedroomd.” Een compliment dat kan tellen.

René Lipkens – beeldende onliner.
Gefascineerd door het motief van de beeldende oneliner: een tekenende handbeweging met een onvoorspelbaar verloop, waaruit geen enkel eindpunt kan voorspeld worden. Dit levensmotief beeldt hij uit aan de hand van een live videobeeld. Kenmerkend is dat via de lichtbak het creatieproces nauwlettend kan waargenomen worden.

Marie-Ange Vanheusden – loskomen uit kleur.
Deze kunstenares heeft een zware en lange innerlijke weg afgelegd om ten slotte uit te komen op werk dat de fragmentering zélf tot thema neemt. Veel van haar werk oogt als gratuit ontwerp voor een of ander glasraam. Niets is minder waar. Op een fundamenteler niveau maakt de figuratieve tekening zich los van de bedreigende achtergrond. Marie-Ange maakt ons getuige van een proces waarin het loskomen uit kleur haar dichter bij haar subjectieve waarheid brengt. 

Kristien Vansummeren – abstract expressionisme.
Ondanks haar academische achtergrond, bekent deze keramiste zich enkel en alleen nog te willen toeleggen op de schilderkunst. Kristien manifesteert zich aanvankelijk opvallend in de traditie van het abstract expressionisme. Langzamerhand weet ze deze techniek aan te wenden voor puur subjectief-inhoudelijke motieven. Angélique Vantuykom – gebiologeerd door de navelstrengAngélique blijft gebiologeerd door de ‘navelstreng’ die mensen samenhoudt. Op het eerste gezicht lijk deze onzichtbaar. Niettemin laat de kunstenares zich inspireren door bijzonder onmerkbare en zuiver minimalistische impulsen, die haar vanuit de directe omgeving overspoelen.

 

Voor meer informatie over ARTISIT kan je terecht op www.artisit.be

Tekst uit het boek Landscape of Images. A view on visual arts in Limburg / Landschap van beelden. Een blik op beeldende kunst in Limburg. - Een uitgave van Kunst in Limburg (2012). Eindredactie: Tom Mondelaers.