Alter Nature: vooruitblik op een boeiende toekomst (recensie)

Na de opening van de expo's onder de overkoepelende noemer Alter nature in Z33 en CIAP is nu het Modemuseum aan de beurt met 'Alter Nature: The Future That Never Was'. Als toemaatje presenteert Z33 in 'Alter Nature: The Unnatural Animal' projecten van twee jonge kunstenaars.

Het sympathieke Modemuseum van Hasselt brengt zijn eigen verhaal rond 'Alter Nature', of de manier waarop de mens in de natuur ingrijpt en hoe dat onze perceptie van die natuur en onze leefwereld verandert.

Het tentoonstellingsteam bedacht de expo met de titel 'Alter Nature: The Future That Never Was'. Tweemaal waait de toekomst ons in een andere gedaante tegemoet. Een eerste keer in de jaren '60 tijdens de frenetieke wedloop om de eerste man in het heelal. Een tweede keer in de vorm van de contemporaine, verregaande modeverschijnselen.

Tijdens het tijdperk van de space age, het revolutionaire einde van de jaren 1960 met als hoogtepunt de maanlanding, maakten modeontwerpers zoals Pierre Cardin (1922), André Courrège (1923) en Paco Rabanne (1934) handig gebruik van het momentum. Bijzonder merkwaardig is het om te constateren dat de bikini en de minirok in de zestiger jaren het licht zagen, terwijl in diezelfde epoche ook allerhande spacepakjes ontworpen werden. De mode nam een hoge vlucht en met de verkenning van het heelal kreeg het concept alter nature één van zijn verregaandste uitwerkingen.

een ontwerp van Pierre Cardin
Pierre Cardin

Sci-fi mode

Het technologisch vernuft achter de ruimtevaart resulteerde eveneens in toepassingen die aan een tweede leven in de mode begonnen. What makes the world go round? Oorlogen en wedlopen, waarin de ene natie de andere de loef probeert af te steken, zetten veel in gang.

Wat stellen we ons voorbij de futuristische creaties die toen baanbrekend waren? Denk aan de acteurs en de rekwisieten in Stanley Kubricks film '2001: A Space Odyssey'. Smetteloze pakjes in wit en zilver. Helmen met vizieren en strakke stofjes. Maar ook aluminium, plastic, metaal en nylon deden hun intrede. De ontwerpers choqueerden de wereld van de haute couture door te grijpen naar goedkopere, synthetische stoffen. Net omdat ze minder duurzaam en minder duur waren, wezen ze al vooruit naar de consumptiemaatschappij en de mode voor een breed publiek.

Paco Rabanne - Collectie Museo del Traje

Paco Rabanne - Collectie Museo del Traje

In de charmante scenografie met vinnige zwarte en witte tinten treffen we een aantal ontwerpen die ondraagbaar zijn. Rabanne zag het als een statement. Hij had het niet voor de traditionele naald en draad. Voor het eerst zou de mode lonken naar de kunst door de nadruk niet op de functionaliteit van het design te leggen. Rabanne en consorten kunnen we gerust als modernen beschouwen die, net als in de schilderkunst, aan de fundamenten van het medium morrelden.

Het merendeel van de aangeklede paspoppen lijkt vandaag niet meer zo extravagant. Cardin maakte stijlvolle ontwerpen die in de eclectische mode van nu niet zouden misstaan. Een hedendaagse schoenenontwerper zoals de Nederlandse Marloes Ten Bhömer presenteert footwear die ver van de alledaagse modellen afstaat. Aan de zinnelijke ontwerpen ligt een notie van deconstructie ten grondslag.

Ecofashion

Woedt er ergens oorlog, dan betekent dat in eerste instantie een boost voor de economie. Achteraf blijft vaak een massa textiel over. Die overstocks recycleren en zo aan milieubewuste mode doen, is een gedachte die bepaalde hedendaagse couturiers omarmen. Op de benedenverdieping van het Modemuseum staan ecofashion en het intelligente design in het middelpunt. De firma Biojewellery maakt bijvoorbeeld ringen van botcellen. Beenweefsel dat door twee partners wordt afgestaan, wordt gecombineerd met edel metaal. Is dit het nieuwe toekomstideaal van de ultieme liefde? Of een weinig aantrekkelijke modegril? Dit lokt spontaan discussie uit en dat is net de bedoeling van Biojewellery.

Veel geavanceerde ideeën passeren de revue. Met behulp van nanotechnologie wordt bacterievrije kledij gefabriceerd. Intelligente poncho's kunnen je DNA lezen, of dat is tenminste het toekomstideaal. Radiomuziek wordt via een kap uit de lucht geplukt en een stof van cassettebandjes doet een jurk zingen.

Veel spielerei met andere woorden, en prototypes en ideeën die niet meteen in pret-à-porter zullen resulteren. Maar wel een teken dat mode de functionaliteit kan ontstijgen en een beeld geven van een dieperliggende problematiek. Elke textielfirma pakt uit met zogenaamd biologisch katoen, maar dat het katoen een uiterst vervuilende kleurbehandeling krijgt, verzwijgen de firma's mordicus.

Met dit soort fundamentele kritiek toont het Modemuseum aan op eenzelfde kwaliteitsniveau als de expo's in Z33 en CIAP te zitten. Opvallend is dat de geavanceerde ideeën van de huidige generatie ontwerpers vooral grijze, beige en bruine kleuren opleveren. Echt sexy oogt het niet.

Kunstige aderlating

In Z33 treffen we het werk van twee kritische ontwerpers. In 'Alter nature: The Unnatural Animal' bevragen Tuur van Balen (1981) en Revital Cohen (1981) de biowetenschap en de biotechnologie. In een eerste onderzoeksproject ging Van Balen aan de slag met duiven. Door de beestjes speciaal ontworpen bacteriën te voederen, wordt het spijsverteringssysteem aangepakt en gaan de duiven zeep produceren. Met die leuke, onuitgevoerde vondst hoef je maar een duivenkot op een auto te monteren om een mobiele carwash te hebben.

Pigeon d'Or - Tuur Van Balen
Pigeon d'Or - Tuur Van Balen, foto: Pieter Baert

Van Balen doet daarnaast iets met een aderlating en een bloedzuiger, waarna hij met zijn eigen gewonnen bloed een maaltijd bereidt. Hij verwijst naar de Griekse leer van de vier lichaamsstoffen, waarbij het evenwicht van die lichaamssappen voor fysieke en mentale rust zou moeten zorgen. Eén van die stoffen is zwarte gal, die voor melancholische gevoelens staat, maar die volgens de Grieken eveneens creatieve impulsen bij kunstenaars weet op te wekken. Het eten van de maaltijd zou de melancholische staat kunnen beïnvloeden.

Cook Me. Black Bile van Tuur Van Balen
Cook Me. Black Bile - Tuur Van Balen, screenshot: Patrizio Lo Forte

Eigen aan wetenschappelijk onderzoek, of aan kunst die soortgelijke aspiraties vertoont, is de kans op falen. Soms moet je constateren dat je de verkeerde strategische keuze genomen hebt. De zoektocht lijkt waardevol, maar de vraagstelling is eigenlijk niet pertinent genoeg. Die bedenking hadden we bij dit project.

Van Balens Israëlische compagnon Revital Cohen gooit het over een andere boeg. Bij haar creaties konden we een glimlach niet onderdrukken. In 'Life Support' vervangt ze koele medische apparaten door aaibare dieren. Een afgedankte windhond kan een externe orgaanleverancier zijn of welkom en aaibaar gezelschap. Hond en mens worden er beter door.

Life Support - Ventilation Dog - Revital Cohen
Life Support - Ventilation Dog - Revital Cohen, foto: Revital Cohen

Met 'Ready-to-use Models' trekt Cohen zich het lot van medisch gemanipuleerde ratten aan. Deze ratten werden in naam van de wetenschap mismeesterd en zijn niet meer in staat om stressvrij te functioneren. Een ratvriendelijke omgeving moet het knaagdiertje, dat naar onze wensen ontworpen werd, terug een normaal leven in gevangenschap schenken, wat onmogelijk blijkt. De broosheid van Cohens ideeën werkt aanstekelijk en haar terechte kritiek verpakt ze op een subtiele manier.

Ready-to-use Animals - Revital Cohen
Ready-to-use Animals - Revital Cohen

Matthias Depoorter

'Alter Nature: The Future That Never Was' tot 5 juni 2011 in Modemuseum Hasselt, Gasthuisstraat 11, Hasselt www.modemuseumhasselt.be
'Alter Nature: The Unnatural Animal' tot 1 mei 2011 in Z33, Zuivelmarkt 33, Hasselt. www.z33.be